← Terug naar jouw weergave

gebeurtenis

Conjunctie 10-feb-1643

Uitsnede: Conjunctie 10-feb-1643
Detail uit het oorspronkelijke schilderij

Wat je ziet

De uitsnede toont het gemarkeerde gebied in het oorspronkelijke schilderij. Bekijk de vormen, kleuren en plaats.

Interpretatie van het project

“Witte‑puntjes‑conjunctie” · 10 februari 1643 (± 01:30 lokale tijd) Net vóór de beroemde Jupiter‑Saturnus‑samenstand van 24 februari deed zich een subtieler rij‑evenement voor: Mercurius – zon – Venus – Jupiter – Saturnus – Mars – Plejaden kwamen in één schuine lijn te staan, met een kleine knik ter hoogte van Venus. In De Nachtwacht is…

Zelf vergelijken

Gebruik Vergelijken om het origineel en de duiding van het project op dezelfde schaal te bekijken.

Open het interactieve schilderij →

Uitgebreide toelichting van het project

“Witte‑puntjes‑conjunctie” · 10 februari 1643 (± 01:30 lokale tijd)
Net vóór de beroemde Jupiter‑Saturnus‑samenstand van 24 februari deed zich een subtieler rij‑evenement voor: Mercurius – zon – Venus – Jupiter – Saturnus – Mars – Plejaden kwamen in één schuine lijn te staan, met een kleine knik ter hoogte van Venus. In De Nachtwacht is die formatie letterlijk geprikt in de verf via piepkleine · lood‑wit‑stipjes op de speerpunt en in het donkere metselwerk erachter, precies rechts van het Orion‑sperenveld.

De zeven stippen ontcijferd

  1. Mercurius – het eerste fonkeltje op de rand van de speer‑schacht, net boven de kraag.
  2. Zon – een iets feller stipje op dezelfde schachtrand; samen vormen ze het “dubbellicht” dat de zon altijd met Mercurius deelt.
  3. Venus – de helderste stip op de overgang waar de speer door het luchtperspectief lichter kleurt; dit is het knikpunt van de hele ketting.
  4. Jupiter – eerste muurspark vlak boven het wapenhout.
  5. Saturnus – tweede muurspark, iets kleiner en doffer, zoals de planeet zelf aan de hemel.
  6. Mars – een roest‑getinte highlight op de verweerde steenlijst nog hogerop.
  7. Plejaden – een groepje van vijf tot zeven minuscule puntjes in de pleisterrand onder het timpaan. Bij sterke vergroting vormt het cluster zelfs het kenmerkende P‑patroontje van M 45.

Hoek & betekenis
De stippen volgen een 23½°‑helling vanaf de vlag‑aardas, maar buigen bij Venus ca. 2° naar het noorden – exact de elongatie­hoek die de planeet die nacht met de zon maakte. Blaeu lijkt hier te testen hoe ver hij de Copernicaanse lijn kon doortrekken zonder de ecliptica te verlaten: pas bij de “hoekplaneet” Venus moest hij corrigeren.

Waarom dit detail?
Voor astronomen in 1643 was de vroege februaririj een stil voorprogramma van de ‘Grote Conjunctie’. Door hem als micro‑lichtcode te schilderen, kon Blaeu bewijzen dat hij de volledige planetaire dans bijhield – tot en met de bijna onzichtbare Mercurius‑zon‑verdubbeling. Tegelijk vormt het motief een visuele brug tussen de Orion‑hemel (links), de Jupiter‑Saturnus‑speervork (rechts) en de Mars‑maan‑Plejaden‑driehoek (lager in het doek).

Detail om op te letten
Gebruik een loep of hoog‑resolutie­scan en zoek het allerhelderste stipje op de speerpunt: dat is Venus. Tel dan omhoog naar de roestkleurige vonk (Mars) en omlaag naar het dubbele schacht‑licht (Mercurius + zon). Je ziet de nacht van 10 februari 1643 in zeven korrels verf gevangen.

Bronnen en astronomische vergelijking

De interpretatie op deze pagina is van dit project. De verwijzingen hieronder komen uit de toelichting. Een vergelijking in Stellarium toont de opgegeven hemelstand; zij is op zichzelf geen historische bron voor Rembrandts bedoeling.

Bekijk de astronomische vergelijking in Stellarium ↗

Bij dit onderwerp zijn nog geen afzonderlijke bronverwijzingen opgenomen.

Over het onderzoek en de auteur
Technische gegevens en coördinaten

Stellariumgegevens

EigenschapWaarde
objectsun
dateTime1643-02-10T16:00:00Z
lat52.377956
lng4.89707
fov40

Coördinaten op de Nachtwacht (3734 × 3113)

NummerCoördinaten
13316, 657
23316, 996
33419, 996
43419, 657
Conjunctie 10-feb-1643
Duiding van het project. Klik voor de volledige afbeelding.
← Terug naar jouw weergave