lijn
Zomerwende

Wat je ziet
De uitsnede toont het gemarkeerde gebied in het oorspronkelijke schilderij. Bekijk de vormen, kleuren en plaats.
Interpretatie van het project
Zomer‑ en Winterwende zijn in De Nachtwacht vastgepind met twee lange wapens die, als je het doek horizontaal legt, de uiterste zonneposities van het jaar aangeven. Zomerwende · 21 juni 1642 De speer met het zwaard die de blauwe Mercurius‑jongen omhooghoudt wijst naar het hoogste punt dat de zon dat jaar bereikte (± 23½° boven de…
Zelf vergelijken
Gebruik Vergelijken om het origineel en de duiding van het project op dezelfde schaal te bekijken.
Open het interactieve schilderij →Uitgebreide toelichting van het project
Zomer‑ en Winterwende zijn in De Nachtwacht vastgepind met twee lange wapens die, als je het doek horizontaal legt, de uiterste zonneposities van het jaar aangeven.
Zomerwende · 21 juni 1642
De speer met het zwaard die de blauwe Mercurius‑jongen omhooghoudt wijst naar het hoogste punt dat de zon dat jaar bereikte (± 23½° boven de ecliptica‑middellijn). De kling snijdt de vlag‑aardas precies op de breedte waar de Kreeftskeerkring in Blaeu’s kaarten ligt. Omdat de bloedmaannacht van 8 oktober 1642 enkele maanden na de zonnewende plaatsvond, staat de speer iets achter het meisje‑zonfiguur – een geheugensteuntje dat de zon inmiddels weer zuidwaarts onderweg is.
Winterwende · 21 december 1642
Helemaal rechts doorkruist een lange, slanke speer eerst de halsband van de grote hond (Canis Major ⁄ Wolf) en raakt vervolgens de uitgestoken hand – Antares – van de Schorpioen‑schutter. Die lijn wijst − 23½° onder de ecliptica en markeert de Steenbokskeerkring. Zo krijgt de winterwende een tastbaar ankerpunt op het doek.
Waarom op een bloedmaan?
Tijdens de eclips van 8 oktober 1642 stond de zon precies tegenover de verduisterde maan. Door beide solstice‑speren in één beeldvlak te plaatsen, laat Blaeu zien hoe de aardas (vlag), de ecliptica (vlag‑naar‑musket‑diagonaal) en de uiterste zonnebanen elkaar kruisen. Het schilderij fungeert zo als een kosmische kalender: kijk links voor midsomer, rechts voor midwinter, en middenin voor de maan die het meetmoment levert.
Detail om op te letten
Zoom in op de piepkleine lood‑wit stip op de speerpunt bij Mercurius: dat is Blaeu’s markering voor de zon op 21 juni. Op de winterspeer vind je, ter hoogte van Antares’ vingertop, een tweede stip – de zonnestand van 21 december. Twee speldenkopjes verf, één volledig zonne‑jaar.
Bronnen en astronomische vergelijking
De interpretatie op deze pagina is van dit project. De verwijzingen hieronder komen uit de toelichting. Een vergelijking in Stellarium toont de opgegeven hemelstand; zij is op zichzelf geen historische bron voor Rembrandts bedoeling.
Bij dit onderwerp zijn nog geen afzonderlijke bronverwijzingen opgenomen.
Over het onderzoek en de auteurTechnische gegevens en coördinaten
Coördinaten op de Nachtwacht (3734 × 3113)
Gebied 1
| Nummer | Coördinaten |
|---|---|
| 1 | 399, 830 |
| 2 | 323, 1701 |
| 3 | 376, 1718 |
| 4 | 443, 850 |
Gebied 2
| Nummer | Coördinaten |
|---|---|
| 1 | 2697, 540 |
| 2 | 2930, 2423 |
| 3 | 2966, 2423 |
| 4 | 2738, 546 |
