← Terug naar jouw weergave

planeet

Uranus (7)

Uitsnede: Uranus
Detail uit het oorspronkelijke schilderij

Wat je ziet

Deze selectie toont details van de trommel, waaronder donkere plekken en schuine strepen.

Interpretatie van het project

Het project stelt voor deze markeringen te lezen als verschillende posities van Uranus. De uitgebreide toelichting beschrijft de redenering.

Zelf vergelijken

Bekijk de uitsnede en vergelijk de verschillende gedateerde Stellarium-weergaven in de volledige toelichting.

Open het interactieve schilderij →

Uitgebreide toelichting van het project

Uranus in De Nachtwacht

Uranus was in 1642 nog geen “officiële” planeet, pas in 1781, maar in de trommel (Sterrenbeeld Weegschaal )van Nachtwacht is hij verrassend precies vastgelegd. Het grote slag­gat (en een kleiner tweede gat) fungeren als vensters op een ontdekking die pas anderhalve eeuw later in de sterren­catalogi zou verschijnen.

Heliocentrisch (drie snapshots)

  • : Uranus staat nét buiten de rand van Weegschaal; de maan en Venus schuiven van rechts onder binnen. In de verf zie je dit als de twee schuine trommel­strepen onder het vel. Stellarium
  • : De maan is op dezelfde positie, maar Uranus staat nu midden op de trommel – verbeeld door het grote gat in het trommel. Stellarium
  • : De maan herhaalt haar positie; Uranus is vooruitgeschoven en verschijnt als het kleine gat net bovenaan het vel, waarna hij weer om zal keren. Stellarium

Samen vormen de drie gaten en strepen een mini-“time-lapse” van Uranus’ langzame, 84-jarige omloop rond de zon, precies zichtbaar wanneer je het doek als Copernicaanse kaart platlegt. Zie hiervoor onderstaande afbeelding:




Het spoor hieronder toont hoe Venus vergezeld door de Maan en Uranus haar intrede doet in het sterrenbeeld Weegschaal, als een hemels choreogram gevangen in licht. Een belangrijke gebeurtenis als je weet waar je moet kijken. Onderstaande afbeelding moet nog 180gr draaien. Venus komt ten opzichte van het doek van beneden.

Geocentrisch (frontaal aanzicht)

Kijk je het schilderij recht van voren, dan valt het grote gat samen met Uranus’ visuele positie ten opzichte van de andere planeten tijdens de bloedmaan-nacht. Ondanks dat Uranus in 1642 onbekend was, klopt de opstelling tot op de graad met moderne hemel­sferen. Zie ook de afbeelding helemaal onderaan.

Blaeu’s verborgen hand

Dat een “onontdekte” planeet op drie verschillende data consequent wordt gemarkeerd, wijst op de betrokkenheid van dr. Joan Blaeu. De trommelstrepen volgen exact de ecliptica-hoek en herhalen meetpunten uit zijn Atlas Maior. Wat voor de 17e-eeuwse toeschouwer slechts een kolfslag leek, blijkt een subtiele astronomische notitie. Let op dat alles al ruim voor de oplevering en dus voor de gebeurtenis berekend en bekend was. Alles bij elkaar toont het aan dat ruim voor 1642, het jaar van de oplevering van de Nachtwacht, Uranus als planeet volledgig bekend was.

Detail om op te letten

Zoom in op de koperen spanhuls links van het grote gat: daar ligt een minuscuul likje lood-wit verf dat de ecliptische lengte van Uranus op markeert. Eén stip verf die drie eeuwen wetenschap vooruitloopt.

Bronnen en astronomische vergelijking

De interpretatie op deze pagina is van dit project. De verwijzingen hieronder komen uit de toelichting. Een vergelijking in Stellarium toont de opgegeven hemelstand; zij is op zichzelf geen historische bron voor Rembrandts bedoeling.

Bekijk de astronomische vergelijking in Stellarium ↗

Over het onderzoek en de auteur
Technische gegevens en coördinaten

Stellariumgegevens

EigenschapWaarde
objecturanus
dateTime1642-09-27T06:26:00Z
lat52.377956
lng4.89707
fov40

Coördinaten op de Nachtwacht (3734 × 3113)

NummerCoördinaten
13290, 2060
23419, 2715
33638, 2580
43500, 2022
Uranus
Duiding van het project. Klik voor de volledige afbeelding.
← Terug naar jouw weergave