planeet
Jupiter (5)

Wat je ziet
De uitsnede toont het gemarkeerde gebied in het oorspronkelijke schilderij. Bekijk de vormen, kleuren en plaats.
Interpretatie van het project
Jupiter verschijnt in De Nachtwacht als de trotse luitenant in het glanzend wit met de gouden band. Zijn helderheid, statige houding en centrale positie maken hem meteen herkenbaar als de grootste planeet van het zonnestelsel. Heliocentrisch (van bovenaf bekeken) Leg het doek plat als een Copernicaans schema: teken vanuit het lichtende…
Zelf vergelijken
Gebruik Vergelijken om het origineel en de duiding van het project op dezelfde schaal te bekijken.
Open het interactieve schilderij →Uitgebreide toelichting van het project
Jupiter verschijnt in De Nachtwacht als de trotse luitenant in het glanzend wit met de gouden band. Zijn helderheid, statige houding en centrale positie maken hem meteen herkenbaar als de grootste planeet van het zonnestelsel.
Heliocentrisch (van bovenaf bekeken)
Leg het doek plat als een Copernicaans schema: teken vanuit het lichtende meisje (de zon) banen op 1 AE (aarde) en dan op 5,2 AE – precies daar staat Jupiter, half schuin links van de zonne‑as. Zijn witte wambuis en bevelsband stralen als de wolkenbanden van de planeet. Omdat Jupiter rond de verduistering bijna conjunct stond met Saturnus, vind je de rode Mars‑schutter binnenwaarts en Saturnus verder naar buiten: een perfecte spiegel van de echte planetenrij.
Geocentrisch (vanaf straatniveau)
Kijk je frontaal, dan stond Jupiter in de vroege ochtend van 8 oktober 1642 hoog in het zuiden, net rechts van de nadirlijn door de verduisterde maan. Die plek wordt verbeeld door de witte luitenant iets rechts van het meisje‑maanfiguur. Zijn opgeheven arm—die de troepen dirigeert—markeert de ecliptica en wijst naar Saturnus, terwijl zijn eigen torso de planeet zelf voorstelt.
De Galileïsche manen
Rembrandt liet zelfs Jupiters vier grootste manen niet achterwege; je moet alleen weten waar te kijken:
• Io – puntje van de wijsvinger van de schaduwhand.
• Europa – puntje van de duim van de schaduwhand.
• Ganymedes – puntje van de linkerduim van de luitenant (man in het wit).
• Callisto – puntje van de linkerduim van de kapitein (man in het zwart).
Samen vormen ze een miniatuurobservatie van Galileï’s ontdekking, elegant verstopt in handgebaren.
Militair‑kosmische symboliek
De luitenant blaast bevel met een brede armzwaai; tegelijk “trekt” hij zijn manen met zich mee zoals Jupiter zijn satellieten in baan houdt. Zijn bevelsband—die in perspectief een boog vormt—volgt exact de 23½° helling van de ecliptica, zodat de toeschouwer intuïtief de planeetbaan herkent.
Detail om op te letten
Zoom in op het helderste parelglansje in de band net onder zijn schouder: dat stipje lood‑wit markeert Jupiters ware ecliptische lengte op het moment van de bloedmaan – een nauwkeurig planetair coördinaat, gevangen in één penseeltoets.
Bronnen en astronomische vergelijking
De interpretatie op deze pagina is van dit project. De verwijzingen hieronder komen uit de toelichting. Een vergelijking in Stellarium toont de opgegeven hemelstand; zij is op zichzelf geen historische bron voor Rembrandts bedoeling.
Bekijk de astronomische vergelijking in Stellarium ↗
Bij dit onderwerp zijn nog geen afzonderlijke bronverwijzingen opgenomen.
Over het onderzoek en de auteurTechnische gegevens en coördinaten
Stellariumgegevens
| Eigenschap | Waarde |
|---|---|
| object | jupiter |
| dateTime | 1642-10-08T04:30:00Z |
| lat | 52.377956 |
| lng | 4.89707 |
| fov | 40 |
Coördinaten op de Nachtwacht (3734 × 3113)
| Nummer | Coördinaten |
|---|---|
| 1 | 2200, 1580 |
| 2 | 2100, 2330 |
| 3 | 2560, 2500 |
| 4 | 2314, 1570 |
