sterrenbeeld
De Grote Beer (UMa)

Wat je ziet
De uitsnede toont het gemarkeerde gebied in het oorspronkelijke schilderij. Bekijk de vormen, kleuren en plaats.
Interpretatie van het project
Grote Beer (Ursa Major) is in De Nachtwacht verstopt in de achterste rij acht schutters. Leg het doek horizontaal en kijk er van bovenaf op neer: dan vormen hun helmen en schouderstukken de steelpan, maar dan op z’n kop – precies zoals het sterrenbeeld zich rond zonsopkomst van 8 oktober 1642 boven Amsterdam presenteerde. Oriëntatie &…
Zelf vergelijken
Gebruik Vergelijken om het origineel en de duiding van het project op dezelfde schaal te bekijken.
Open het interactieve schilderij →Uitgebreide toelichting van het project
Grote Beer (Ursa Major) is in De Nachtwacht verstopt in de achterste rij acht schutters. Leg het doek horizontaal en kijk er van bovenaf op neer: dan vormen hun helmen en schouderstukken de steelpan, maar dan op z’n kop – precies zoals het sterrenbeeld zich rond zonsopkomst van 8 oktober 1642 boven Amsterdam presenteerde.
Oriëntatie & bovenaanzicht
De figuren staan onder een hoek van 23½° ten opzichte van de vlag‑diagonaal (de ecliptica‑helling), zodat de “pan” meedraait met de aardas. De tweede schutter van rechts is opvallend kleiner, als je hem kan vinden; samen met zijn buurman vormt hij het Mizar‑Alcor‑paar, de bekende dubbelster in het midden van de steel.
Naar Polaris
Volg je de twee meest linkse “sterren” (Dubhe en Merak) in een rechte lijn, dan kom je uit bij het piepkleine lichtaccent aan de top van de vlaggenstok, met een zwarte streep gemarkeerd – Polaris. Omdat de vlag zelf al exact op de aardas is gezet, fungeert de Grote Beer als magnifiek uitgelijnd kompas binnen de compositie.
Meetkundige vondst
De afstand op het doek tussen de twee linkersterren en de Poolster meet 59 duim, terwijl de onderlinge afstand van de twee sterren 11 duim bedraagt – een verhouding 59 : 11 die vrijwel identiek is aan de werkelijke 5,3 : 1‑afstand op de hemelkoepel. Rembrandt/Blaeu hebben dus niet alleen de richting, maar óók de schaalverhouding in verf vastgelegd.
Detail om op te letten
Zoom in op het gleufje licht op de kleinste helm (Mizar‑Alcor): daar ligt een dubbelslagje lood‑wit, een subtiele hint dat er twee sterren schuilgaan in één “punt” – een knipoog naar telescopen die nog gebouwd moesten worden.
Bronnen en astronomische vergelijking
De interpretatie op deze pagina is van dit project. De verwijzingen hieronder komen uit de toelichting. Een vergelijking in Stellarium toont de opgegeven hemelstand; zij is op zichzelf geen historische bron voor Rembrandts bedoeling.
Bekijk de astronomische vergelijking in Stellarium ↗
Bij dit onderwerp zijn nog geen afzonderlijke bronverwijzingen opgenomen.
Over het onderzoek en de auteurTechnische gegevens en coördinaten
Stellariumgegevens
| Eigenschap | Waarde |
|---|---|
| object | ursamajor |
| dateTime | 1642-10-08T04:30:00Z |
| lat | 52.377956 |
| lng | 4.89707 |
| fov | 40 |
Coördinaten op de Nachtwacht (3734 × 3113)
| Nummer | Coördinaten |
|---|---|
| 1 | 1048, 1233 |
| 2 | 1083, 1327 |
| 3 | 1270, 1297 |
| 4 | 1460, 1400 |
| 5 | 1571, 1356 |
| 6 | 1928, 1397 |
| 7 | 2293, 1318 |
| 8 | 2285, 1134 |
| 9 | 1893, 1201 |
| 10 | 1580, 1183 |
| 11 | 1305, 1157 |
